Κριτική αποτίμηση των ταινιών τού 22ου Διεθνούς Φεστιβάλ ταινιών Μικρού Μήκους Δράμας 2016 από την Manuela Cernat - Φεστιβάλ Ταινιών Μικρού Μήκους Δράμας

Go to content

Main menu:

Κριτική αποτίμηση των ταινιών τού 22ου Διεθνούς Φεστιβάλ ταινιών Μικρού Μήκους Δράμας 2016 από την Manuela Cernat

Αρχείο Φεστιβάλ > 39o - 22nd (2016) > Κριτικές Επιτροπές 2016 > Grand Temoin 2016
Κριτική αποτίμηση των ταινιών τού 22ου Διεθνούς Φεστιβάλ ταινιών Μικρού Μήκους Δράμας 2016

                             Manuela Cernat


Αγαπητοί συνάδελφοι, αγαπητό ακροατήριο,

Ήταν για μένα ιδιαίτερο προνόμιο να μου ανατεθεί ξανά το καθήκον και η ευθύνη να κάνω τον Κριτικό Σχολιασμό-αποτίμηση του Διεθνούς Διαγωνιστικού Τμήματος του Φεστιβάλ Δράμας. Και το γεγονός ότι ένα τόσο μεγάλο μέρος του κοινού που παρακολούθησε το τόσο ξεχωριστό αυτό Φεστιβάλ βρίσκεται εδώ σήμερα το πρωί με τιμά.
Περάσαμε μαζί μια κοπιαστική, αλλά πάρα πολύ ικανοποιητική εβδομάδα. Με την ολοκλήρωση των προβολών είχε γίνει πια εμφανές σε όλους πώς η 39η διοργάνωση ήταν εξαιρετική. Οι ταινίες του διεθνούς τμήματος ήταν υψηλού επιπέδου, ενώ, όπως μας είχε ενημερώσει ο καλλιτεχνικός διευθυντής, πριν ακόμη ξεκινήσει το Φεστιβάλ, το εθνικό τμήμα είχε σημειώσει ρεκόρ, σε αριθμό συμμετοχών αλλά και αισθητικών επιτευγμάτων. Μακάρι να είχα μπορέσει να δω όλες τις ελληνικές μικρού μήκους ταινίες και όχι μόνο τις δυο δωδεκάδες που είδα και οι οποίες μου έκαναν μεγάλη εντύπωση για την ολοζώντανη σχέση τους με τις ανησυχητικές σημερινές πραγματικότητες, για την ποιητική τους προσέγγιση απέναντι στη ζωή και για το εσωτερικό φως των περισσότερων ηρώων – είτε ήταν ντοκιμαντέρ, είτε ταινίες μυθοπλασίας.
Θέλω να ξεκινήσω το φετινό μου Κριτικό σχολιασμό-αποτίμηση με μια απλή δήλωση: υπήρξαμε όλοι μέτοχοι ενός θαύματος. Οι μαγικές δυνάμεις των πηγών της Αγίας Βαρβάρας, η αποφασιστικότητα των μακεδονικών Αρχών, ο ενθουσιασμός ενός Δημάρχου ερωτευμένου με τον πολιτισμό και τον κινηματογράφο και πάνω απ’ όλα η πεισματάρικη πίστη του Αντώνη Παπαδόπουλου και της αφοσιωμένης του ομάδας ότι θα ξεπερνούσαν όλα τα εμπόδια, έκαναν το όνειρο πραγματικότητα για μια ακόμη φορά. Οι θαυματοποιοί αυτοί, κράτησαν όρθιο το πλεούμενο του Φεστιβάλ παρά τις διαδοχικές κρίσεις που έπληξαν τη χώρα. Εντυπωσιακό από μόνο του, το εγχείρημα αυτό απαιτεί το σεβασμό μας καθώς η γενικότερη κατάσταση μόνο ενθαρρυντική δεν ήταν.  Ας μην ξεχνάμε πως έχουν τα πράγματα στον τομέα αυτό, στην υπόλοιπη Ευρώπη αλλά και σε ολόκληρο τον κόσμο: κάτω από την οικονομική πίεση που άλλαξε δραματικά τις κοινωνικές προτεραιότητες, φεστιβάλ, θέατρα, συμφωνικές ορχήστρες, λυρικές σκηνές, δημόσιοι και ιδιωτικοί θεσμοί, καθιερωμένοι για χρόνια, κλείνουν. Παντού, τα κονδύλια για τον πολιτισμό συρρικνώνονται ή απλά εξαφανίζονται.
Κι ωστόσο, εδώ στη Δράμα, σε πείσμα όλων αυτών, υπήρξε μια θέληση για συνέχεια, μια αποφασιστικότητα να διατηρηθεί ζωντανή η μακρά παράδοση του Φεστιβάλ προς χάριν της κινηματογραφικής τέχνης, προς χάριν του ελληνικού σινεμά, προς χάριν των δραμινών σινεφίλ που πλημμυρίζουν τη μικρή αίθουσα προβολής του θρυλικού κινηματογράφου Ολύμπια. Πολύ μικρή στ’ αλήθεια, για να χωρέσει όλους τους ντόπιους εθισμένους κινηματογραφόφιλους. Και μια κι όλοι εμείς, ξένοι αλλά και έλληνες προσκεκλημένοι από τη βιομηχανία του κινηματογράφοι είχαμε την ευκαιρία να θαυμάσουμε φέτος τα εκπληκτικά αποτελέσματα της μετατροπής μιας παλιάς καπναποθήκης στο πολυτελές ξενοδοχείο Ύδραμα, επιτρέψτε μας να τολμήσουμε να ελπίσουμε πως η πόλη θα μας χαρίσει κι έναν μεγαλύτερο κινηματογράφο.
Και τώρα, επιτρέψτε μου να επικεντρωθώ στο Διεθνές Διαγωνιστικό Τμήμα. Όπως επισήμανα ήδη, η επιλογή των ταινιών ήταν εξαιρετική. Συγχαρητήρια στους εκλέκτορες του Διεθνούς Τμήματος για τις επιλογές τους. Δεν ήταν εύκολο έργο. Όχι μόνο μας χάρισαν ένα ασυνήθιστα ευρύ πανόραμα της παγκόσμιας παραγωγής της ταινίας μικρού μήκους, συγκεντρώνοντας έργα από 50 χώρες και 5 ηπείρους –πραγματικό ρεκόρ-, αλλά οι ταινίες που επέλεξαν είχαν μια εντυπωσιακή δύναμη, σε ότι αφορούσε τις φιλοδοξίες τους στους τομείς της αισθητικής, της τεχνικής και της παραγωγής.
Σε εσάς που παρακολουθείτε για πρώτη φορά το Φεστιβάλ, αλλά και στους «βετεράνους», θα κάνω την επισήμανση πως στις τελευταίες 3 ή 4 διοργανώσεις του Φεστιβάλ ήταν εύκολο να αναγνωρίσουμε κάποια βασικά (κοινά) θέματα, πρωταγωνιστές και επαναλαμβανόμενα πλάνα. Σαν όλοι οι δημιουργοί να υπακούαν σε μια συγκεκριμένη μυστηριώδη εντολή. Είχαμε έτσι τη χρονιά των φερέτρων, είχαμε και τη χρονιά της κατσίκας.
Το 2016 τα κυρίαρχα θέματα ήταν ο φόβος και η αγάπη. Ο πρωταγωνιστής ήταν το παιδί. Και το σχεδόν πανταχού παρόν κάδρο, ακόμα και σε κάποιες ταινίες κινουμένων σχεδίων, ήταν ένα, χιτσκοκικό πλάνο σκάλας τραβηγμένης από ψηλά.
Θα ξεκινήσω με το θέμα του Φόβου. Από την τελευταία φορά που συναντηθήκαμε εδώ, στη Δράμα, η Ευρώπη και ο ολόκληρος ο κόσμος αντιμετώπισαν την ολοένα και αυξανόμενη τραγωδία των προσφύγων και των παράλογων τρομοκρατικών επιθέσεων. Ξαφνικά τίποτα δεν είναι όπως πριν. Ο φόβος έχει γίνει καθημερινός μας σύντροφος.
Με προέλευση τη Σλοβενία, το Ένα καινούργιο σπίτι, αναπτύσσει με κοφτερή ματιά τον καταστροφικό τρόπο με τον οποίο ο φόβος γεννά την τραγωδία. Η άψογη στιλιστική προσέγγιση, το έξυπνο μοντάζ και ο δεξιοτεχνικός έλεγχος της συνταρακτικής κλιμάκωσης είναι εντυπωσιακά. Κι όμως, δεν πρόκειται για θρίλερ αλλά για οξυδερκή ψυχολογική μελέτη του παράλογου φόβου που γεννά στην ψυχή του καθημερινού ανθρώπου η νέα πραγματικότητα των προσφύγων. Παρόμοιο θέμα πραγματεύεται και η γερμανική σπουδαστική ταινία, Βαρκάρηδες, αλλά με λιγότερο πειστικά αποτελέσματα. Εξαιτίας και πάλι του φόβου, τον οποίο αυτή τη φορά έχουν προκαλέσει  τα ΜΜΕ, στην υπέροχα ερμηνευμένη ταινία Προσκεκλημένος, ένας ευγενικός, ηλικιωμένος άνδρας καταλήγει να διαπράξει έναν απροσδόκητο φόνο, καταστρέφοντας ζωές, αλλά και την ηρεμία της οικογένειάς του.
Κάποιες μικρού μήκους ταινίες πραγματεύτηκαν ένα άλλο είδος φόβου – τον αβάσταχτο τρόμο της μοναξιάς μετά την απώλεια της αδελφής ψυχής. Το Αγαπημένη μου Claire, μια σπουδαστική ταινία της U.S.C του νεπαλέζου Rajendra Thakurathi, το δανέζικο Καληνύχτα Birdy και το ρουμανικό 4 ½ Αισθήσεις, αναπτύσσουν σε  διαφορετικούς τόνους, παρουσιάζοντας συγκινητικούς διαλόγους με τους αποθανόντες, το ολέθριο αυτό χτύπημα της μοίρας.
Στις μισές περίπου από τις επιλεγμένες ταινίες του 22ου Διεθνούς Διαγωνιστικού Φεστιβάλ υπήρχε κι από ένα παιδί. Ένα παιδί που υποφέρει εξαιτίας της διάλυσης της οικογένειας (όπως στο Εσύ κι εγώ από την Ισλανδία), που γίνεται μάρτυρας ενός επαίσχυντου ιστορικού γεγονότος (όπως στο ουγγρικό Πριν το μεσημεριανό), που εκτίθεται στη βίαιη συμπεριφορά ενός γονέα (όπως στο αυστραλέζικο Το κοράκι), ή που βιώνει μια αποκαλυψιακή κατάσταση (όπως στην ισπανική υπερπαραγωγή Μηδέν). Είδαμε μέχρι κι ένα μικρό αγόρι σε μια βαλίτσα, καθ’ οδόν του να γίνει θύμα εμπορίας οργάνων στο αιματηρό αγγλικό Κόκκινο, μια μαύρη παρωδία της συνεχώς ακμάζουσας διεθνώς εγκληματικής αυτής «μπίζνας» που αφαιρεί τη ζωή χιλιάδων παιδιών σε όλο τον κόσμο.
Δεν θα σας κουράσω παραθέτοντας ολόκληρη τη λίστα των ταινιών στις οποίες πρωταγωνιστούν παιδιά. Επιτρέψτε μου μόνο να σας θυμίσω την τελική σκηνή του ισλανδικού Εσύ κι εγώ. Η εικόνα του μικρού κοριτσιού που τρέμει από το κρύο στο μπαλκόνι του, μέσα στο πολύ κοντό φόρεμά του, προαναγγέλλει  ένα μελλοντικό θύμα της γυναικείας μοναξιάς.
Το διεθνές πρόγραμμα άνοιξε για μια ακόμη φορά πάμπολλα παράθυρα σε άγνωστα μέρη του κόσμου. Παρά τη μάλλον συμβατική της πλοκή, η ινδική Πύλη κολάσεως περισώζεται χάρη στη συγκινητική ερμηνεία του μικρού αγοριού με τα θλιμμένα μάτια που μας μεταφέρουν την έλλειψη ελπίδας και προοπτικής εκατομμυρίων παιδιών που στερούνται την παιδική τους ηλικία.   
Τελευταία αλλά όχι λιγότερο σημαντική, γύρω από την ανίατη ασθένεια ενός παιδιού ξετυλίγεται η εξαιρετική αυστριακή ελεγεία Nelly.  Τέλεια από πλευράς στιλιστικού ραφιναρίσματος, πρωτοτυπίας σεναρίου, λαμπρών επιτευγμάτων της κάμερας και εκπληκτικής ερμηνείας από το νεαρό κορίτσι, είναι ένα διαμάντι. Ελπίζω μόνο την ίδια γνώμη να έχει και η κριτική επιτροπή.
Παραδόξως, η ΚΡΙΣΗ ήταν λιγότερο παρούσα στην οθόνη. Παρεμβάλλεται διακριτικά στη  ζωή ενός νεαρού έλληνα που συναντά την αξιαγάπητη Αλίκη στο καφέ. Μια σύγχρονη ερωτική ιστορία που ξετυλίγεται μ’ ένα φρέσκο τρόπο, ένα αυθεντικό κομμάτι πραγματικότητας, ένα θέμα που χειρίστηκε σθεναρά ο σκηνοθέτης Δημήτρης Νάκος.
Όπως προανέφερα, η Αγάπη ήταν ένα από τα βασικά θέματα των επιλεγμένων ταινιών της φετινής χρονιάς. Την πραγματεύτηκε με χάρη η ταινία Σαγιονάρες από το Χογκ Κονγκ.  Έξυπνα κεντραρισμένη πάνω σ’ ένα φόρο τιμής στον διάσημο ασιάτη σκηνοθέτη η τουρκική ταινία Μια μικρού μήκους ταινία για τον Wong Kar Wai. Η αγάπη ήταν στο επίκεντρο σχεδόν όλων των κωμωδιών, ήταν όμως και πηγή δυστυχίας για όσους έχασαν το ταίρι της ζωής τους. Η αγάπη ήταν παρούσα σε όλες της τις μορφές – συναισθηματική, θυγατρική, μητρική. Στη χιλιανή ταινία Τα απλά πράγματα, μια κόρη φέρνει σπίτι έναν ψεύτικο πατέρα για να κάνει συντροφιά στη μητέρα της που πάσχει από Αλτσχάιμερ. Στο Βουλγαρικό Πεφταστέρι, πιθανόν μια από τις καλύτερες μικρού μήκους ταινίες του διαγωνιστικού τμήματος, μια μητέρα είναι πρόθυμη να πάει φυλακή για το θανατηφόρο τροχαίο που προκάλεσε ο γιος της.  
Στο Κάθε φορά που λέμε αντίο, η άρρωστη ηλικιωμένη κινέζα μητέρα ζει μέσα από τις αναμνήσεις για την οικογένειά της. Να βγω λίγο εκτός θέματος για να πω πως βρήκα αξιοσημείωτο τον τρόπο με τον οποίο ο διάλογος  συμπυκνώνει, μέσα σε λίγες μόνο γραμμές, 70 χρόνια ταραχώδους κινέζικης ιστορίας. Τη σπουδαία δουλειά του διευθυντή φωτογραφίας, τη συγκλονιστική ερμηνεία της πρωταγωνίστριας και την ποιητική δομή της ταινίας έθεσε, δυστυχώς, σε κίνδυνο η υπερβολικά μεγάλη διάρκειά της.
Εάν πέρσι, στη χορευτική ταινία Κτίσμα, μια νεαρή τουρκάλα σκηνοθέτης – η Irmak Karasu- απέδωσε με ευαισθησία την εξέγερση των γυναικών ενάντια στους απάνθρωπους κανόνες των φανατικών θρησκευτικών παραδόσεων, φέτος, μια άλλη νεαρή τουρκάλα σκηνοθέτης, η Leyla Toprak, είχε το θάρρος να γυρίσει το αιχμηρό της ντοκιμαντέρ, Απόμακρος, στην κατεστραμμένη μαρτυρική πόλη Κομπάνι στη βόρεια Συρία. Εκεί, γενναίες κοπέλες πήραν τα όπλα και πολέμησαν ενάντια στο ΙΣΙΣ για την αναγνώριση των βασικών ανθρώπινων δικαιωμάτων τους.
Είναι πάλι στο Κομπάνι, που ο δανός σκηνοθέτης Reber Dosky βρήκε τον πρωταγωνιστή του δυνατού του ντοκιμαντέρ Ο ελεύθερος σκοπευτής της Αϊν Αλ-Αράμπ. Πρέπει να ομολογήσω πως μετά από δύο ημέρες που περάσαμε βλέποντας κωμωδίες, ερωτικές ιστορίες και ωραίες ταινίες που πραγματεύονταν καθημερινά θέματα, ένιωσα σαν να έπεσε μια πολύ βαθιά σιωπή στο κοινό από το πρώτο κιόλας λεπτό του Ελεύθερου σκοπευτή. Απόμακρη. Κι αλήθεια είμαστε τόσο απόμακροι στην καρδιά και το μυαλό μας από έναν πόλεμο που είναι τόσο κοντά μας γεωγραφικά, αλλά που έχει μετατραπεί από τις ειδήσεις της τηλεόρασης σε μια τετριμμένη, μακρινή πραγματικότητα....
Όπως συμβαίνει συνήθως εδώ στη Δράμα, οι επιλεγμένες ταινίες κινουμένων σχεδίων επέδειξαν μια σαγηνευτική ποικιλία τεχνοτροπιών, που μερικές φορές βρίσκονταν στιλιστικά στους αντίποδες, από τα ήπια κλασικά σχέδια της Βιολέτας στα μοτίβα ταινιών τρόμου της Ανάληψης. Πιστή στην βίαιη και συχνά αιμοσταγή μεξικανική αισθητική, η Ανάληψη  αναπτύσσει με μια προκλητική οπτική προσέγγιση κι ένα θρησκευτικό τόνο, την αιώνια πάλη Καλού-Κακού. Ωστόσο, το «πετράδι του στέμματος» ήταν με διαφορά η θαυμάσια ελληνική παραγωγή Αίνιγμα, ένα εκλεπτυσμένο αφιέρωμα στο ζωγράφο Θεόδωρο Πανταλέοντα και στη χρυσή εποχή μιας από τις πιο σημαντικές και γοητευτικές στιγμές της ευρωπαϊκής τέχνης του 20ου αιώνα – το σουρεαλισμό. Εκπληκτική από πλευράς παραγωγής, αλλά και στιλιστικού ραφιναρίσματος, η τρισδιάστατη αυτή ταινία κινουμένων σχεδίων δεν είναι μόνο πολύ ελκυστική οπτικά, αλλά μας ικανοποιεί εξίσου και ψυχικά.
Πέρυσι, μια ταινία από την Π.Γ.Δ.Μ., τα Άγουρα κεράσια του Nebojsha Jovanovikj κέρδισε ένα ειλικρινές χειροκρότημα.  Φέτος, ο Αγώνας θανάτου, μια απολαυστική κωμωδία με μαύρο χιούμορ, πραγματεύτηκε σε γλυκόπικρο τόνο μια τραγική τοπική πραγματικότητα: τον αφανισμό του αγροτικού πληθυσμού στις περισσότερες ορεινές περιοχές. Παρά την ύπαρξη του τάφου πάνω απ’ τον οποίο καβγαδίζουν οι δύο ηλικιωμένοι άνδρες, η ταινία έχει μια μεταδοτική αισιοδοξία, που ταιριάζει στην νοτιοανατολική ευρωπαϊκή ψυχή. Αντίθετα, η νορβηγική μαύρη κωμωδία, Όπως έστρωσες θα κοιμηθείς, συλλαμβάνει πλήρως το ζοφερό πνεύμα των Υπερβόρειων. ..
Με προέλευση τη μακρινή Νέα Ζηλανδία, η Κυρία Black έχει μια τέτοια σαγηνευτική χάρη και τρυφερότητα ώστε να μπορούν να ψυχαγωγηθούν και να γοητευτούν εξίσου μεγάλοι και παιδιά. Σπάνιο προσόν στις μέρες μας. Αν η Κυρία Black  είναι μια ιστορία αγάπης που ξετυλίγεται κατά το σύστημα των σπουδαίων κωμωδιών σλάπστικ, το εσθονικό, Έτερό μου ήμισυ, είναι μια λυρική κωμωδία με διακριτικές στιλιστικές αρετές. Τα πρώτα τρία πλάνα είναι σχεδόν αριστουργηματικά και προαναγγέλλουν μια σπουδαία μικρού μήκους ταινία. Δράττομαι της ευκαιρίας να επισημάνω πως αυτή τη χρονιά πολλές ταινίες ξεκίνησαν λαμπρά αλλά απώλεσαν τις φιλοδοξίες τους καθ’ οδόν. Ή ίσως να φταίει ότι οι σκηνοθέτες δεν είχαν την υπομονή να ραφινάρουν τα σενάριά τους. Εξαιτίας της έλλειψης υπομονής, ο Ορφέας έχασε την Ευρυδίκη....  
   Εκμεταλλεύομαι επίσης την ευκαιρία για να απευθύνω μια προειδοποίηση σχετικά με μια δυσάρεστη συνήθεια που φαίνεται να εξαπλώνεται με ρυθμούς επιδημίας ανάμεσα στους σκηνοθέτες: τη χρήση των τραγουδιών ως οχήματα προώθησης της διήγησης και την υπερβολική χρήση δυνατών και αυξανόμενων κραυγών για την αναγγελία των στιγμών κορύφωσης.
Εν κατακλείδι: σε σύγκριση με τις προηγούμενες διοργανώσεις, αυτή τη χρονιά επικράτησαν η ελπίδα, η αισιοδοξία και τα καλά συναισθήματα. Μοιάζει σαν  το εκκρεμές να ταλαντώθηκε μέχρι το άκρο του και τώρα να αλλάζει κατεύθυνση. Μετά από τόσα χρόνια τρόμου και απελπισίας, είναι καιρός για αλληλεγγύη, κατανόηση και αγάπη. Όπως είπε και ο Απόστολος Παύλος – που στους κοντινούς μας Φιλίππους βάφτισε τον πρώτο χριστιανό, μια γυναίκα, τη Λυδία- στην Προς Κορινθίους επιστολή: Και αν δεν έχω Αγάπη, δεν έχω τίποτα...  
Επί τη ευκαιρία, τη χρονιά αυτή οι αναφορές στο Θεό – άμεσες ή έμμεσες- ήταν πολύ πιο συχνές από κάθε άλλη φορά. Αφού η Ευρώπη έδρεψε τους πικρούς καρπούς της αυτοκτονικής απόρριψης των ιουδο-χριστιανικών της ριζών, αρνούμενη να τις αναφέρει στη συνταγματική συνθήκη της Ε.Ε., τα πρόσφατα διεθνή γεγονότα προκάλεσαν μια αλλαγή προτύπου. Και παρότι το BBC μόλις πραγματοποίησε μια άλλη μορφή Brexit όταν, ακολουθώντας το παράδειγμα των κομουνιστικών καθεστώτων που απαγόρευαν στους ιστορικούς να χρησιμοποιούν την καθιερωμένη ένδειξη π.Χ και μ.Χ., σε μια ενθουσιαστική έκρηξη πολιτικής ορθότητας αποφάσισε να υιοθετήσει τους αθεϊστικούς όρους: πριν από την Εποχή μας και Μετά την Εποχή μας..
Δεν θα μπορούσα να ολοκληρώσω τον Κριτικό σχολιασμό μου χωρίς να εκφράσω τις θερμές μου ευχαριστίες σε όλη την ομάδα του Φεστιβάλ που εκτέλεσε τόσο άψογα τις εργασίες της, πάντα χαμογελώντας, χωρίς ποτέ να κουράζεται και να χάνει την ψυχραιμία της. Μια βαθιά υπόκλιση σε εσάς Σοφία, Ρίτσα, Βασίλη, Μυρτώ, Μανώλη και σε όλους τους συναδέλφους σας το όνομα των οποίων δεν γνωρίζουμε αν και έχουμε ωφεληθεί απολύτως από τους καρπούς της εργασίας τους.
Σας ευχαριστώ για την προσοχή σας

Manuela Cernat

Πατήστε πάνω στην εικόνα για να κατεβάσετε το κείμενο του σχολιασμού  
Back to content | Back to main menu